Pan Marek, 58 lat, statyna od trzech lat, przysłał do redakcji wydruk z internetu i pytanie, czy koenzym Q10 „odbuduje mu mitochondria”. Przeszłam przez ten wydruk punkt po punkcie. Połowa była prawdą, połowa marketingiem, a granica przebiegała dokładnie tam, gdzie zwykle: między konkretnym wskazaniem klinicznym a obietnicą młodości w kapsułce. Ten tekst to rozwinięcie tamtej odpowiedzi – kto powinien koenzym Q10 rozważyć, a kto najzwyczajniej go nie potrzebuje.
Czym jest koenzym Q10 i dlaczego statyny go obniżają
Koenzym Q10 (ubichinon) to związek obecny w każdej komórce ciała – uczestniczy w produkcji energii w mitochondriach i działa jako antyoksydant. Organizm produkuje go sam, ale produkcja spada z wiekiem. Jest jeszcze drugi mechanizm, ważny dla milionów osób po 40-tce: statyny blokują szlak metaboliczny, na którym powstaje zarówno cholesterol, jak i koenzym Q10. Obniżenie poziomu Q10 we krwi po statynach to fakt dobrze udokumentowany. Pytanie, czy ma znaczenie kliniczne – i tu odpowiedź jest mniej oczywista, niż sugeruje reklama.
Wskazanie pierwsze: bóle mięśniowe przy statynach
Część pacjentów przyjmujących statyny zgłasza bóle i osłabienie mięśni. Metaanaliza randomizowanych badań z 2018 roku wykazała, że suplementacja koenzymu Q10 łagodziła objawy mięśniowe związane ze statynami – ból, skurcze, zmęczenie mięśni – w porównaniu z placebo[1]. Efekt nie był spektakularny i nie wystąpił u wszystkich, ale przy dobrym profilu bezpieczeństwa Q10 daje się rozsądnie uzasadnić próbę: 100–200 mg dziennie przez 8–12 tygodni i uczciwa ocena, czy coś się zmieniło.
Jedno podkreślam za każdym razem, panu Markowi też: koenzym Q10 nie jest alternatywą dla statyny. Odstawienie leku obniżającego cholesterol na rzecz suplementu to wymiana udokumentowanej ochrony przed zawałem na kapsułkę wspomagającą. Jeżeli bóle mięśniowe są dokuczliwe, rozwiązaniem jest rozmowa z lekarzem o zmianie dawki lub preparatu – o tym, jak działa leczenie zaburzeń lipidowych, piszę szerzej w przewodniku po cholesterolu po 40-tce.
Wskazanie drugie: niewydolność serca, ale tylko z kardiologiem
W badaniu Q-SYMBIO pacjenci z przewlekłą niewydolnością serca otrzymywali koenzym Q10 jako dodatek do standardowego leczenia. Po dwóch latach w grupie suplementowanej rzadziej występowały poważne zdarzenia sercowo-naczyniowe[2]. To interesujący wynik, przywoływany w dyskusjach eksperckich, choć do oficjalnych wytycznych kardiologicznych dotąd nie trafił. Zwracam jednak uwagę na konstrukcję zdania: dodatek do leczenia, u zdiagnozowanych pacjentów, pod opieką kardiologa. To zupełnie inna sytuacja niż samodzielne „wzmacnianie serca” u zdrowej osoby.
Energia, uroda, anti-aging: tu dowodów nie ma
Największa część rynku Q10 to obietnice spoza medycyny: więcej energii, młodsza skóra, spowolnienie starzenia. U osób bez niedoboru i bez konkretnego wskazania badania nie pokazują, żeby suplementacja poprawiała samopoczucie czy wydolność. Zmęczenie po pięćdziesiątce ma zwykle prozaiczne przyczyny – niedobór snu, niedoczynność tarczycy, niedokrwistość, depresja, bezdech senny – i każdą z nich trzeba wykluczyć, zanim sięgniemy po suplement „na energię”. Nadmiar kapsułek potrafi zresztą przynieść więcej szkody niż pożytku, o czym przypomina opracowanie o witaminowej pułapce.
Praktyka: dawka, forma, interakcje
Jeśli po rozmowie z lekarzem decydujemy się na próbę, kilka konkretów. Dawka w badaniach to najczęściej 100–300 mg dziennie, w podzielonych porcjach, z posiłkiem zawierającym tłuszcz – Q10 jest związkiem rozpuszczalnym w tłuszczach. Forma ubichinolu bywa lepiej przyswajalna u osób starszych, choć różnica nie jest duża. Działania niepożądane są rzadkie i łagodne, głównie żołądkowo-jelitowe.
Interakcja, o której mało kto wie: koenzym Q10 jest strukturalnie podobny do witaminy K i u osób przyjmujących warfarynę lub acenokumarol może osłabiać działanie leku. Przy lekach przeciwzakrzepowych starszej generacji – tylko po konsultacji i z kontrolą INR.
Kto NIE potrzebuje koenzymu Q10
Zdrowy pięćdziesięciolatek bez statyny, bez chorób serca, z prawidłowymi wynikami – nie potrzebuje. Osoba szukająca „czegoś na zmęczenie” bez diagnostyki – najpierw diagnostyka. Pacjent, który chciałby zastąpić statynę suplementem – zdecydowanie nie, i to jest przypadek, w którym suplement może realnie zaszkodzić, bo odbiera skuteczne leczenie. Q10 zostaje dla dwóch grup: pacjentów ze statynową miopatią próbujących ulgi oraz pacjentów kardiologicznych, którym zaproponuje go lekarz.
Co z tego wynika
Koenzym Q10 to rzadki przykład suplementu z dwoma konkretnymi, przebadanymi zastosowaniami – i całą resztą zbudowaną z marketingu. Pan Marek został przy statynie, dołożył 200 mg Q10 na trzy miesiące i wrócił z informacją, że łydki bolą mniej, choć nie zniknęło to całkiem. Możliwe, że to efekt suplementu, możliwe, że czasu. Tak właśnie wygląda medycyna poza reklamami: próba, obserwacja i wnioski, bez obietnic młodości.
Źródła:
- Qu H, Guo M, Chai H i wsp. Effects of Coenzyme Q10 on Statin-Induced Myopathy: An Updated Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. J Am Heart Assoc. 2018. PMID: 30371340
- Mortensen SA, Rosenfeldt F, Kumar A i wsp. The effect of coenzyme Q10 on morbidity and mortality in chronic heart failure: results from Q-SYMBIO: a randomized double-blind trial. JACC Heart Fail. 2014. PMID: 25282031
Czytaj dalej w tej kategorii
Suplementacja po 40-tce: co warto wiedzieć, czego unikać
Mam 52 lata i sama przeszłam przez moment, w którym pacjentki w moim wieku zaczęły pytać mnie o suplementy z większą natarczywością. Pięć lat temu, w okolicy 47. roku życia, kiedy zaczęły się pierwsze objawy perimenopauzy, też kupiłam pierwszy multiwitaminowy preparat z apteki. Po tygodniu odstawiłam. Nie dlatego, że był zły, ale dlatego, że nie wiedziałam wtedy, co mi naprawdę potrzebne, a co stanowiło tylko psychologiczne pocieszenie. W tym tekście przeprowadzę Państwa przez to, czego sama nauczyłam się przez ostatnie pięć lat - i co dzisiaj rekomenduję pacjentkom i pacjentom po 40-tce w mojej praktyce.
Witamina D3 po 40-tce: ile, kiedy, z czym łączyć
W mojej praktyce lekarza rodzinnego witamina D3 to suplement, o który pacjentki pytają najczęściej - i przy którym najczęściej się mylą. Sama biorę ją od 47. roku życia, kiedy pierwszy raz zrobiłam pomiar 25(OH)D i okazało się, że mam 14 ng/ml. Jesienią. W Polsce. To nie jest historia rzadka - dane sugerują, że niedobór witaminy D dotyczy 60-90% dorosłych Polaków. Pytanie, które dobrze sobie zadać, brzmi: ile rzeczywiście jej potrzebuję, jak to zmierzyć i z czym ją łączyć. Postaram się odpowiedzieć krótko i konkretnie.
Omega-3 po 40-tce: dawkowanie EPA i DHA – komu suplement się przyda
Tran wrócił do łask mniej więcej wtedy, gdy jego reklamy przestały pokazywać dzieci, a zaczęły serca. Omega-3 to dziś jeden z trzech najczęściej kupowanych…